محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

31

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

اقارو كرويا است اقطى بيونانى حماض كبير است اقتثا اراتيقى بيونانى شكاعى است اقتنالوقى بيونانى باد آورد است اقو ملا سيمون دهن بلسانست اقيمارون بيونانى سورنجان است اقونيطن بيونانى خانق النمر است اقطن بيونانى ماش است اقومار بون رازيانه برتيست اقرقر ابهندى عاقرقرحا است اقراص الملك جوز الكوثل است اقلاروطس بيونانى بي طرفاست اقلابونس بيونانى انجره است إكليل الملك نباتيست برگش گورو به قدر درهم وشاخهاى أو باريك ودرشت وصلب وبعضي منبسط بر روى زمين وبعضي را ساق به قدر زرعى وگلشن زرد وريزه وبعضي بنفش وبعضي را سفيد وپراكنده وثمرش مثل غلاف تخم ترب وهلالي شكل ودر غلاف تخم مدورى ريزه تر از خردل وبعضي را تخم شبيه بجلبه وبعضي را غلاف غير هلالي مركب القوى وحرارت وبيوست در أو غالب ومحلل ومنضج وقابض ومجفف وملطف ومقوى أعضاء وملين أو رام وجهة صداغ وشقيقه وعبس نزلات ودرد جگر ومعده وسپرز وامراض مقعد ورحم شربا ضماد انافع وجهة تحليل فصول باطني وطلاى پخته أو با منفج جهة أو رام مركبه وحاره چشم ورحم ومقعد وانيشين ومطبوخ أو با آب وشراب جهة قروح شهديه وسر با افسنتين جهة ورم سپرز ومعده وقطور عصارهء أو جهة درد گوش وآشاميدن سه درهم أو با تخم أو با متفنج جهة ورم احشا نافع وعصارهء أو با زعفران در تسكين كل ضربان مجرب وطبيخ أو جهة ربو وتفتيت حصاه وحقنهء أو جهة تقوية امعأ وثقيه وتسكين درد امعا مفيد وشراب أو مضر انيشين ومصلحش عسل ومويز وانجير وقدر شربتش دو مثقال واز عصارهء أو بيست درهم وبدلش بابونج است إكليل الجبل نباتيست به قدر زرعى وبرگش دراز وباريك وانبوه مايل به سياهى وشاخ أو صلب وگلش در ميان برگها ومايل به سفيدى وازرقى وثمرش صلب مايل باستداره وتخمش ريزه وبرگ وشكوفه آن با اندك تلخى وتندى وخوشبو وأو غير قرومانا است در سيم گرم وخشك ومدر بول وحيض ومحلل رياح ومفتح شده جگر وسپرز ومنقى ريه وجهة در جگر ويرقان سودا وى وسرفه مزمن واستسقأ وسنگ كرده ومثانه وضماد أو جهة تحليل أو رام مزمنه نافع ومضر محروربن ومصلحش سكنجبين وقدر شربتش تا سه درهم وبدلش افسنتين وچون شكم صيد را از احشأ خالى كرده وازين گياه پر كنند منع تعفن أو مىكند ودر منع تعفن لحوم بهتر از نمك است اكتمكت بلغة هندى سنگيست به قدر ماز وومستدير وسياه وسبك وقسمي مايل به طول به قدر بلوط وچون حركت دهند صدائى از جوف أو مسموع مىشود ودر جوف أو سنگى كوچك موجود است وقسمي انطاكى ومستدير وكوچكتر وقسمي ديگر شبيه به أو وبزرگتر وسفيد ودر جوف هر دو چيزى سفيد مثل ريگ در سيم سرد وخشك ومحلل أو رام وحابس نزف الدم وچون در پوستى بسته در بازوى چپ زنان بندند جهة عسر ولادت بغايت آزموده است وتعليق أو با ريسمان سرخ جهة حفظ جنين ومنع اسقاط ونگاه داشتن أو در دست راست جهة غالب شدن برخصم وتعليق أو بر درخت جهة منع ريختن ثمر وحمول أو كه با شير دختران سائيده باشند جهة حامله شدن زنان عقيم بسيار مؤثر است ومراد از اكتمكت دو قسم سياه است ودو قسم سفيد در احجارند كور مىشوند أكارع جمع كراع وآن را به فارسي پاچه نامند وبهترين أو پاچهء گوسفند وبز يك سأله است لزج وديرهضم وبعد از انهضام مولد خلط صالح رقيق ومعتدل الغذاء وجهة ناقهين وصاحب بواسير وسوداى محترقه وسحج وخشونت حلق وسيه وشقاق لب وزبان وگرفتگى آواز وسرفهء يا بس وسهل ودق ونفث الدم وعسر بول وهزال مفرط وصاحبان زحم والتيام شكستگى استخوان وبا صمغ عربى جهة پخش واسهال مرارى ومنع لذع مواد حاده ودفع مضرت دواى حار مشروب وآب پاچه جهة سرفه حار وتليين طبع يا بس مزاج وحقنهء أو جهة مغص وزحيرسد دى مجرب ونطول أو جهة بيوست دماغ وضعف أو وتحليل خنازير وأو رام صلببه وطلاى روغن حوف پاچه بافرينون وزعفران وروغن كل جهة تسكين درد سر ضربان مفاصل مجرب ومولد قولنج ومصلحش شراب كهنه وسركه وعسل وپختن أو با كرفس ودارچينى ومانند آن واستخوان سوخته أو را رفع نزف الدم وجراحت وبا صبر جهة ساقط كردن دانهء بواسير مؤثر است اكشوت كشوثست اگر وبك انزروتست اگر وفس جوز رو ميست اگر البحر ليف البحر است اگل نفسه فرفيونست وگويند كافور است اگر از نوع كبير صامر يوما است اكسيابوس بيونانى جند است اكسوفيلسن بيونانى حومانه است اكسومالس ابوخلسا است اكرفس كرفس است اكير اسم تركى وج است اگر بفتح أول وسكون كاف اسم هندى عود است اكهروت بهندى جوز است اليه به فارسي دنبهء گوسفند است كرم وتر ومحلل اورام صلبه وملتين اعصاب وچون يك عدد دنبهء گوسفند نر رأسه حصه كرده هر روز يكحصه را باعا قرقرحا وزنجبيل وتربد بنوشند جهة رفع عرق النساء مجرب دانسته‌اند وچون دنبه را ورق كرده بر عضو به بندند تا متعفن شود وجهة تشنج پسى وگزاز ومواد متحجره مجرب ودير هضم ومكرب وروى الغذاء ومضعف قوهء هاضمه ومؤلف تذكره گويد كه بسا باشد در مبرود موجب فجأه شود ومصلحش آبكامه وسركه وادويهء حاره الوين بيونانى اسم نباتيست كمتر از زرعى ومايل به سرخى وزرد وشاخهاى أو باريك وصلب وپوست أو سياه وبرگش ريزه وگلش نرم مايل به سرخى وزردى وپخش شبيه به چغندر وبا رطوبت وشد طعم وتخمش شبيه تخم افتيمون ونسبت أو ريگزارها وكنار آبها در سيم گرم وخشك وجالى وغسال ومقطع ومفتح ويك درهم از تخم أو تا دو مثقال با يك درهم